INLEIDING

Wanneer hij de droge rivierbedding ziet waar hij als jongetje de dieren liet drinken, geeft Mark Ole Tunkoi niet alleen klimaatverandering de schuld. De Masaileider woont vlakbij een geothermische energiecentrale in de Grote Riftvallei in Kenia, en hij kent de keerzijde van ontwikkeling maar al te goed. “Dit is uit de hand gelopen. Tegenwoordig laat niemand hier zijn dieren grazen omdat er een giftige centrale staat en vanwege het pekelwater, zegt hij. “We verliezen dieren en onze economie is compleet in verval. Onze kinderen kunnen zelfs niet meer naar school”. Het project waarover hij het heeft, is Olkaria 4, een geothermische energiecentrale die gesteund wordt door de Europese Investeringsbank. De bouw ervan vergde de verplichte verhuizing van families en leidde tot klachten over gebrekkige toegang tot veilig drinkwater. Tevens heeft het project grote verdeeldheid gezaaid onder de Masai zelf.

EIB-leningen voor ontwikkelingsprojecten hebben in verschillende Afrikaanse landen bij de lokale bevolking voor grote onvrede gezorgd. Terwijl instellingen voor ontwikkelingsfinanciering vaak richtlijnen opstellen om te garanderen dat kredietnemers sociale en milieunormen respecteren, weten ze geregeld niet goed om te gaan met de complexe realiteit ter plekke. De EIB is daarin geen uitzondering.

Voor het eerst heeft een groep journalisten, gespecialiseerd in data en financiën, de data en financiële mechanismes van EIB-investeringen in de Sub-Saharaanse landen doorgespit. We onderzochten een combinatie van publiek toegankelijke data en interne gegevens verstrekt door de bank. Journalisten uit Kenia, Kameroen en Madagaskar hielden interviews met tientallen getuigen die getroffen zijn door projecten die door de EIB werden gefinancierd. Uit onze bevindingen blijkt dat vooral grote infrastructurele projecten, zoals elektriciteitscentrales en mijnen, vaak  een nadelig effect op de lokale bevolking hebben gehad.

Veel van deze projecten vereisen namelijk hervestiging, een complex proces waarbij de woningen van de lokale bevolking fysiek verplaatst worden. Maar dat verandert tevens de kwaliteit van hun leven en tornt aan hun culturele erfgoed. Alhoewel compensatie, meestal financieel of in de vorm van nieuwe dorpen, deel uitmaakt van deze projecten, leiden zaken als grondtaxatie, eigendomsbewijzen, of de bouw van nieuwe dorpen vaak tot geschillen.

Nadat we het openbare register doorzochten op documenten over projecten in ACS-landen (landen in Afrika, de Cariben en de Stille Oceaan) die in het afgelopen decennium financieel door de bank gesteund werden, ontdekten we dat tenminste een kwart van de projecten die directe leningen hadden ontvangen, vereiste dat mensen werden hervestigd. Soms werden voor zo’n  project duizenden mensen verplaatst, of werd hun inkomstenbron verstoord. Teams van lokale journalisten ontdekten dat hervestiging en milieuschade bovenaan de klachtenlijst staan van lokale bevolkingsgroepen.

Dat zou niet moeten gebeuren. De EIB zegt strenge regels te hebben voor het toezicht op projecten die ze financieren. “Een instituut als het onze, met checks en balances en voorwaarden op het gebied van milieu en maatschappelijke normen, levert toegevoegde waarde voor de manier waarop een project uiteindelijk wordt uitgevoerd”, zegt Heike Rüttgers, EIB-afdelingshoofd voor Mandaatbeheer, Ontwikkeling en Impact Finance. Desalniettemin wordt de EIB nauwelijks onder de loep genomen door andere EU-instellingen. En dit resulteert in een onvolledig overzicht van de activiteiten van de bank en een gebrek aan transparantie rondom hun projecten.

Vnadaar onze vraag: wat is de EIB en wat doet deze instelling in Afrika?

Deel 1: Een onzichtbare bank in Luxemburg

De EIB s een van de machtigste financiële instellingen ter wereld. Toch is de Europese Investeringsbank amper  bekend bij het publiek. Nog minder bekend is dat de EIB het ontwikkelingsmandaat beheert in Afrikaanse en Caribische landen. Wat is de EIB en wat doet deze Europese bank in Afrika?

Deel 2: Prestigeproject met tegenwind

Een van de grootste schone energieprojecten in Afrika stuit op verzet van bewoners die moeten verhuizen voor een windpark. Heeft de Europese Investeringsbank genoeg geluisterd naar deze mensen? Een internationaal team van onderzoeksjournalisten, nieuwsgierig naar de machtige bank, dook in het Lake Turkana Wind Project.